728X90

728X90

0

0

0

0

0

0

0

0

0

या लेखात

[shortcode_change_breadcrumb]
तुमच्या लहान मुलांना नीट झोप लागत नाही? मग त्यावर उपाय काय आहे हे पाहुयात
25

तुमच्या लहान मुलांना नीट झोप लागत नाही? मग त्यावर उपाय काय आहे हे पाहुयात

अनेक मुलांना शांत झोप न लागण्याचा त्रास असतो.  ते उशिरापर्यंत जागतात, व्हिडिओ पाहतात किंवा छताकडे टक लावून पाहू शकता
मुलांना शांत झोप न लागण्याचा त्रास

अनेक मुलांना शांत झोप लागत नाही.  ते उशिरापर्यंत व्हिडिओ पाहतात किंवा विचारात असतात. ही एक वाढती समस्या आहे ज्याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. तज्ज्ञांच्या मतानुसार,  जेव्हा मुलांना शांत झोप लागत नाही आणि ते दिवसभर मलूल असतात तेव्हा त्यांना आळशी किंवा बिनकामाचे असे म्हणण्या ऐवजी,  त्यांच्या झोपेच्या समस्यांवर उपचार करणे गरजेचे आहे जेणेकरून त्यांना आवश्यक ती विश्रांती मिळण्यास मदत होईल.

किशोरवयीन मुलांमधील निद्रानाश, झोपेच्या समस्या कशामुळे निर्माण होतात?

बाल फुफ्फुसशास्त्रज्ञ, संचालक, शिशुका चिल्ड्रन्स हॉस्पिटल, बेंगळुरू येथील डॉ. भरत रेड्डी सांगतात की,   किशोरवयीन मुलांमधील झोपेची कमतरता ही एक चिंतेची बाब आहे.  ही समस्या बैठी जीवनशैली, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि स्क्रीनच्या सतत वापरामुळे निर्माण होते.

पेडियाट्रिक स्लीप सायकोलॉजिस्ट, सहयोगी प्राध्यापक, बालरोग फुफ्फुसीय सामान्य ऑपरेशन्स विभाग, कोलोरॅडो विद्यापीठ, कोलोरॅडो येथील डॉ. स्टेसी सायमन यांनी 2020 मध्ये उपचार केलेल्या एका 15 वर्षांच्या मुलीला निद्रानाशाच्या समस्येबद्दल सांगितले होते. त्या मुलीच्या झोपेचे तंत्र बिघडलेले होते त्यामुळे तिच्या आरोग्यावर तसेच अभ्यासावर त्याचा परिणाम झाला होता. त्या मुलीला रात्री झोप येत नसे आणि ती दिवसा झोपत असे.

“तिच्या दिवसा झोपेचा परिणाम असा झाला की, तिच्यामध्ये आणि तिच्या कुटुंबीयांमध्ये संवाद कमी झाला कारण ती दिवसा झोपलेली असायची.  तिला आळशी म्हटले गेले,” पुढे डॉ सायमन म्हणाले की, या उपचारादरम्यान, क्रोनोथेरपी नावाच्या वर्तणुकीशी संबंधित दृष्टीकोनातून पाहिल्यानंतर तिचे सर्कॅडियन रिदम अर्थात उशीरा झोपणे आणि उठणे याचे चक्र हे सुरुवातीला तीन तासांनी सुधारले होते.

डॉ. सायमनने मुलीला तिची सर्कॅडियन लय रीसेट करण्यात मदत करण्यासाठी क्रोनोथेरपी नावाचा वर्तणूक संबंधीचा दृष्टिकोन वापरला. यामध्ये हळूहळू तिची झोप आणि उठण्याच्या वेळा दर दोन दिवसांनी तीन तासांनी सुधार झाला.

डॉ. सायमन हे मुलांमध्ये झोपेची कमतरता आणि अन्नाचे पचन यांच्यातील संबंधांवर अभ्यास करत आहेत. झोपेच्या कमतरतेमुळे लठ्ठपणा, इन्सुलिन प्रतिकार लवकर सुरू होणे आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग कसे होऊ शकतात यांच्या अभ्यासामध्ये त्यांना रस आहे.

साथीच्या आजारादरम्यान किशोरवयीन झोपेच्या स्वच्छतेच्या सवयी बिघडल्या

डॉ रेड्डी आणि डॉ सायमन यांच्या मते, कोविड-19 साथीच्या आजाराने किशोरवयीन मुलांच्या झोपेच्या सवयी बिघडलेल्या आहेत. त्यांना झोपेचा फेज डिसऑर्डर असण्याची शक्यता जास्त असते, याचा अर्थ ते उशीरा झोपतात आणि उशिरा उठतात.  लॉकडाऊन दरम्यान ते गॅझेटच्या अधिक संपर्कात आले होते, ज्यामुळे त्यांचे झोपेचे चक्र विस्कळीत झाले हे त्याचे मुख्य कारण आहे.

वजन वाढणे, टाईप-२ डायबेटीस लवकर सुरू होणे, आळशी जीवनशैली आणि मुलांमध्ये व्यायामाचा अभाव यामुळेही या समस्या सुरु झालेल्या आहेत. ही झोपेची फेज डिसऑर्डर  वाढलेला स्क्रीन टाइममुळे होण्याची शक्यता आहे.

पौगंडावस्थेतील झोपेच्या समस्यांवर उपचार करणे

मुलांच्या झोपेच्या समस्यांवर उपचार करण्याचे काही मार्ग तंज्ञानी सुचवलेले आहेत

  1. ब्राइट लाइट थेरपी: आपल्या शरीरात एक अंतर्गत घड्याळ असते जे आपली झोप आणि उठण्याच्या वेळेला नियंत्रित करते. ज्यावेळेस याचे संतुलन बिघडते त्यावेळेस सर्कॅडियन लय नियंत्रित करण्यासाठी लाइट बॉक्समधून कृत्रिम प्रकाशाच्या माध्यमातून ब्राइट लाइट थेरपीचा वापर केला जातो. दिवसा मेलाटोनिनचे उत्पादन थांबविण्यासाठी त्यांना सकाळी उठवून लाइट बॉक्सच्या संपर्कात आणले जाते.  प्रोफेसर सायमन यांनी हॅपीएस्ट हेल्थला सांगितले की, “उठल्यानंतर लगेच याचा वापर केल्याने सूर्यप्रकाश मिळावा अशी परिस्थिती निर्माण करता येते. हे विशेषतः पाश्चात्य देशांमधील हिवाळ्यात कमी प्रकाश असलेल्या ठिकाणी वापरले जाते.”
  2. ब्राइट लाइट थेरपी: चा वापर सर्कॅडियन लय नियंत्रित करण्यात मदत करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. या थेरपीमध्ये व्यक्तीला सकाळी प्रखर प्रकाशात आणले जाते. प्रखर प्रकाश हा मेलाटोनिनचे उत्पादन थांबविण्यास मदत करतो.  हे एक संप्रेरक आहे ज्यामुळे आपल्याला झोप येते. हे त्या व्यक्तीला जागे करण्यात आणि त्यांची सर्कॅडियन लय सुरळीत करण्यात मदत करते. विशेषतः पाश्चिमात्य देशांमध्ये हिवाळ्यात कमी प्रकाश असलेल्या ठिकाणी ब्राइट लाइट थेरपी ही उपयुक्त आहे. ज्या लोकांना झोपेची फेज डिसऑर्डर आहे, अशा लोकांसाठी देखील हे उपयुक्त ठरू शकते.
  3. झोपण्याची वेळ वाढवणे: डॉ. रेड्डी म्हणतात की, भारतातील मुलांमध्ये निद्रानाशावर उपचार करण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे त्यांची झोपेची वेळ हळूहळू वाढवणे. उदाहरणार्थ, एखादे मूल साधारणपणे दुपारी 2 वाजता झोपायला गेले, तर डॉक्टर त्यांना 1:30 वाजता किंवा दुसर्‍या दिवशी दुपारी 1 वाजता झोपण्यास सांगतात. आणि ही मुले रात्री 10 वाजता झोपण्यास तयार होईपर्यंत हे हळूहळू चालू ठेवले जाते.हा दृष्टीकोन पुढील कल्पनेवर आधारित आहे:  शरीरात अंतर्गत घड्याळ असते जे आपल्याला जेव्हा झोप येते तेव्हा नियंत्रित करते.  शरीराचे घड्याळ संतुलित नसल्यास, यामुळे झोपेची समस्या उद्भवू शकते. मुलाच्या झोपेची वेळ हळूहळू वाढवून, शरीराचे घड्याळ पुन्हा नीट करण्यास डॉक्टर मदत करतात.
  4. समुपदेशन: अनेक लोक ज्यांना झोपेचा त्रास होतो त्यांना आळशी किंवा नैराश्य अशी नावं ठेवली जातात. पण खरी समस्या त्यांच्या झोपेची असते. झोपेच्या समस्या ओळखणे आणि त्याचे संपूर्ण निराकरण करणे महत्वाचे आहे. यामध्ये डॉक्टरांशी किंवा झोपेसंबंधी काम करणाऱ्या तज्ञांशी बोलणे किंवा जीवनशैलीत झोपेची डायरी लिहिण्यासारखे बदल करणे यांचा समावेश असतो. डॉ. रेड्डी सांगतात की, झोपेची समस्या असल्यास अँटी-डिप्रेसेंट्स गोळ्या दिल्याने त्याचा फायदा होणार नाही. त्याऐवजी, वास्तविक समस्येवर चर्चा करून त्याचे निराकरण करणे आवश्यक आहे. तो झोपण्याच्या आणि जागण्याच्या वेळा रेकॉर्ड करण्यासाठी स्लीप डायरी ठेवण्याचा सल्ला देतो. त्यामुळे नमुने ओळखण्यात आणि त्यामध्ये कोणते बदल करणे आवश्यक आहे हे निर्धारित करण्यात मदत होते.
  5. क्रोनोथेरपी: मेलाटोनिन हे हार्मोन आहे जे झोपेचे नियमन करण्यास मदत करतात. जेव्हा लोकांना झोपेचा त्रास होतो तेव्हा त्यांच्यामध्ये मेलाटोनिन या हार्मोनची कमतरता असते. मेलाटोनिन सप्लिमेंट्सने यावर उपचार केले जाऊ शकतात.डॉ रेड्डी म्हणाले, मेलाटोनिन सप्लिमेंट्स फक्त अशा लोकांना दिले जातात ज्यांना झोपेच्या तीव्र समस्या आहेत. ते रात्रीच्या एका विशिष्ट वेळी झोपेला प्रवृत्त करण्यासाठी आणि सर्कडियन लय सुधारण्यासाठी दिले जातात. मेलाटोनिन तुमच्यासाठी योग्य आहे की नाही हे निर्धारित करण्यात आणि योग्य डोस लिहून देण्यासाठी ते तुम्हाला मदत करतात.
    मेलाटोनिन पूरक औषधे: मेलाटोनिन हे हार्मोन आहे जे झोपेचे नियमन करण्यास मदत करतात. जेव्हा लोकांना झोपेचा त्रास होतो तेव्हा त्यांच्यामध्ये मेलाटोनिन या हार्मोनची कमतरता असते. मेलाटोनिन सप्लिमेंट्सने यावर उपचार केले जाऊ शकतात.डॉ रेड्डी म्हणाले, मेलाटोनिन सप्लिमेंट्स फक्त अशा लोकांना दिले जातात ज्यांना झोपेच्या तीव्र समस्या आहेत. ते रात्रीच्या एका विशिष्ट वेळी झोपेला प्रवृत्त करण्यासाठी आणि सर्कडियन लय सुधारण्यासाठी दिले जातात. मेलाटोनिन तुमच्यासाठी योग्य आहे की नाही हे निर्धारित करण्यात आणि योग्य डोस लिहून देण्यासाठी ते तुम्हाला मदत करू शकतात.
  6. सकाळी चालणे:मुलांच्या निद्रानाशावर उपचार करण्याचा एक महत्त्वाचा मार्ग म्हणजे त्यांना सकाळी चालण्यासाठी प्रोत्साहित करणे.  हा एक औषधांशिवाय केला जाणारा उपचार आहे.  याचा अर्थ असा की यामध्ये औषधे घेणे हे समाविष्ट नाही.डॉ रेड्डी म्हणाले की, सकाळी थोडासा सूर्यप्रकाश मिळाल्याने मेलाटोनिन उत्पादनात मदत होऊ शकते. मेलाटोनिन हा हार्मोन आहे जो झोपेचे नियमन करण्यास मदत करतो. जेव्हा आपल्याकडे पुरेसे व्हिटॅमिन डी असते तेव्हा आपले शरीर अधिक मेलाटोनिन तयार करते. त्यामुळे, सकाळी लवकर उन्हात फिरायला जाण्याने आपल्याला रात्रीची चांगली झोप मिळते.
  7. मैदानी खेळ: डॉ. सायमन सांगतात की, जी मुले नियमितपणे शारीरिक हालचाली करतात जसे की, मैदानी खेळ खेळतात, त्यांच्या झोपेची गुणवत्ता चांगली असते.  याबद्दल पुढे बोलताना त्या सांगतात की, शांत झोप न लागणे हा त्रास असलेल्या मुलांच्या पालकांना मी आवर्जून सांगते की, त्यांच्या मुलांना मैदानी खेळाची किंवा कोणत्याही शारीरिक व्यायामाची ओळख करून देणे आवश्यक आहे.

बोध

गॅझेटचा अधिक वापर आणि व्यायामाचा अभाव यांच्याबरोबरच मुलांमध्ये झोपेच्या समस्येसाठी कारणीभूत ठरणारे अनेक घटक आहेत. उपचार योजना विकसित करण्यासाठी समस्येचे कारण ओळखणे महत्वाचे आहे.

 

तुमचा अनुभव/कमेंट शेअर करा

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

ट्रेडिंग

लेख

लेख
भारत हा विविधतेचा देश आहे आणि भारतात जेवढे सण साजरे केले जातात ते इतर कोणत्याही देशाच्या तुलनेत अतुलनीय आहेत.
लेख
केस कापल्यास लवकर वाढतील, एक केस पांढरा झाला कि बाकीचे केस पांढरे होतात, रोज केस धुवू नयेत. हे सगळं खरं आहे का?
लेख
तज्ञांच्या म्हणण्यानुसार जेवल्यानंतर लगेच झोपणे आरोग्यासाठी हानिकारक आहे. छातीत जळजळ आणि अपचन यासारख्या समस्या टाळण्यासाठी हे करा
लेख
सायकल चालविणे आणि चालणे या दोन्ही हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी क्रिया आहेत ज्या वजन कमी करण्यास मदत करतात आणि आरोग्याचे  विविध आजार दूर ठेवतात.
लेख
थायरॉईड  शरीरातील आवश्यक आणि महत्त्वपूर्ण रसायने बनवण्यास मदत करते.  ही रसायने आपल्या शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या कामांवर नियंत्रण ठेवतात.
लेख
आपल्या चटणीतील लसूण आपले रक्ताभिसरण आणि हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करू शकते. हे वजन कमी करण्यास मदत करते

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Opt-in To Our Daily Newsletter

* Please check your Spam folder for the Opt-in confirmation mail

Opt-in To Our
Daily Newsletter

We use cookies to customize your user experience, view our policy here

तुमची प्रतिक्रिया यशस्वीरित्या सबमिट केली गेली

हॅपीएस्ट हेल्थ टीम तुमच्याकडे लवकरात लवकर परत येईल.